Travma türleri
Mine kırıkları yalnızca dış tabakayı etkiler; dentine ilerleyen kırıklarda hassasiyet başlar. Sinire (pulpaya) ulaşan kırıklarda ağrı belirginleşir ve kanal tedavisi gerekebilir. Kök kırıkları, dişin sarsılması (konküzyon), gevşemesi (subluksasyon), yer değiştirmesi (luksasyon) ve tamamen yerinden çıkması (avülsiyon) diğer başlıklardır. Dudak, dil ve diş eti yaralanmaları sıklıkla eşlik eder.
İlk saatlerde ne yapılmalı?
Yerinden çıkan kalıcı bir diş varsa taç kısmından tutulmalı, kök yüzeyi ovalanmamalı ve mümkünse soğuk süt veya serum fizyolojik içinde kliniğe getirilmelidir. Kuru ortamda geçen süre uzadıkça dişin yerine konma başarısı azalır. Süt dişleri ise yerine konmaz. Kanama varsa steril gazlı bezle baskı uygulanır; şişlik için soğuk kompres yapılabilir. Bilinç kaybı, kusma veya çene hareketlerinde kısıtlılık varsa öncelikle acil servise başvurulmalıdır.
Tedavi seçenekleri
Küçük kırıklarda kompozit onarım veya kırık parçanın yapıştırılması; geniş kayıplarda inley-onley ya da kaplama değerlendirilir. Sinire ulaşan kırıklarda kanal tedavisi gerekir. Yerinden oynayan dişler komşu dişlere sabitlenerek (splint) iyileşmeye bırakılır. Kurtarılamayan dişlerde çekim sonrası boşluğun planlanması gündeme gelir.
Seyir ve önlem
Travma geçiren dişlerde renk değişimi, hassasiyet veya kök ucu iltihabı aylar sonra ortaya çıkabileceğinden kontrollerin aksatılmaması önemlidir. Sportif faaliyetlerde kişiye özel ağız koruyucu kullanımı travma riskini azaltmaya yardımcı olur.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Uygunluk, seçenekler ve süre kişiye göre değişir ve muayene sonrasında hekiminiz tarafından belirlenir. Görsellerdeki kişiler temsilidir.
Tedavi süreci
- 1
İlk müdahale
Kırık parça veya yerinden çıkan diş saklanır; diş kökünden tutulmaz, süt ya da serum fizyolojik içinde kliniğe getirilir.
- 2
Muayene ve görüntüleme
Kırığın derinliği, dişin canlılığı, kök ve çevre kemik durumu değerlendirilir; röntgen alınır.
- 3
Tedavi
Kompozit onarım, kırık parçanın yapıştırılması, kanal tedavisi, sabitleme (splint) veya gerekli hâllerde çekim uygulanır.
- 4
Takip
Dişin canlılığı ve kök ucu iyileşmesi belirlenen aralıklarla kontrol edilir; gerekirse ek tedavi planlanır.
Adımlar genel akışı gösterir; sıralama ve süreler kişiye göre değişir.
Sıkça sorulan sorular
Evet. Kırık parçayı saklayın ve kliniğe getirin; uygun vakalarda dişe yapıştırılabilir. Parçayı kurutmadan, temiz bir kapta getirmeniz önerilir.
Kalıcı dişlerde, ilk saatler içinde uygun koşullarda getirilirse yerine konması denenebilir. Başarı; kuru kalma süresine ve kök yüzeyinin korunmasına bağlı olarak kişiye göre değişir. Süt dişleri yerine konmaz.
Evet. Ağrı olmasa da kök kırığı veya dişin canlılığını yitirmesi söz konusu olabilir; bulgular aylar sonra ortaya çıkabildiğinden muayene ve takip önerilir.
